GRADIŠKA – Selo Kijevci kod Gradiške, smješteno u živopisnom podnožju planine Kozare, postaje jedno od najznačajnijih istorijskih i kulturnih središta Republike Srpske.
- Manastir se vezuje za period vladavine kralja Stefana Dragutina Nemanjića.
- Na lokalitetu su pronađeni ostaci rimskog poljoprivrednog imanja iz perioda 1–4. vijeka.
- Otkriveni su i tragovi dvije crkve brvnare iz osmanskog perioda.
- Posjetiocima će biti predstavljeni eksponati, uključujući ćirilični natpis iz 1301. godine i srednjovjekovne fragmente fresaka.
Kompleks će objediniti manastirsku crkvu, konake, arheološki park i muzejsku riznicu.Zahvaljujući dugogodišnjim arheološkim istraživanjima, lokalitet Karanovac, gdje su nekadašnji temelji srednjovjekovnog manastira iz doba kralja Stefana Dragutina Nemanjića dugo čekali na obnovu, danas ponovo oživljava kao jedinstven Arheološki park.
Ovaj prostor u dolini rijeke Lubine predstavlja pravu vremensku mašinu, u kojoj se, prema riječima gradskog menadžera i arheologa Bojana Vujinovića, može sagledati najmanje dva milenijuma kulturne baštine.
Vujinović objašnjava da je riječ o izuzetno slojevitom lokalitetu na kojem su, pored ostataka srednjovjekovnog manastira i nekropole, pronađeni tragovi rimskog poljoprivrednog imanja iz perioda od prvog do četvrtog vijeka, kao i dvije crkve brvnare iz turskog perioda.
-Manastir je prvobitno bio jednobrodna sakralna građevina od kozaračkog kamena, povezana krečnim malterom i pokrivena drvenom šindrom, koja je predstavljala duhovni centar kraja sve do sukoba sa Turcima – navodi Vujinović.
On dodaje da se danas, zahvaljujući blagoslovu mitropolita Jefrema i saradnji sa Zavičajnim muzejom Gradiška i arheologom Milanom Đurđevićem, unutar manastirskih konaka uređuje muzejska riznica koja će svjedočiti o raskoši pravoslavnog nasljeđa. Posjetiocima će biti predstavljeni izuzetni eksponati, poput ćiriličnog natpisa iz 1301. godine, koji se vezuje za popa iz manastira Lomnice, te fragmenti srpsko-vizantijskih fresaka prepoznatljivi po bijelim krugovima koji imitiraju bisere.
-Posebnu vrijednost predstavljaju glagoljični natpisi iz 11. i 12. vijeka, kao i nadgrobni natpis iz četrnaestog vijeka na kojem piše ‘to jeste Mileta Stojić’“, pojašnjava Vujinović, ističući da je to najstarije potvrđeno ime i prezime iz Potkozaraja, te da potomci tih porodica, Stojići i Stojnići, i danas žive na tom području.
Važnost ovog projekta za lokalnu zajednicu potvrdio je i gradonačelnik Gradiške Zoran Adžić, istakavši da je grad ponosan na obnovu ovog svetog mjesta u koje su uložene dvije decenije arheoloških istraživanja, čime je jasno pokazan identitet i kontinuitet srpskog postojanja u potkozarskom kraju.
-Obnavljamo manastir u punom sjaju i veličini i on pokazuje prisustvo Srpske pravoslavne crkve na ovim prostorima vijekovima unazad – poručio je Adžić.
Završetkom ovog kompleksa, Karanovac će postati jedan od rijetkih lokaliteta koji na jednom mjestu objedinjuje manastirsku crkvu, konake, arheološki park i muzejsku riznicu. Turistička ponuda dodatno će biti oplemenjena šetalištem na rijeci Lubini, te uvezivanje poljuprivrednih gazdinstava, odmarališta i planinarskih domova u čitavu priču kroz gastronomiju i adrenalinski turizam.