Zavičajni muzej Gradiška i Arheološki institut Beograd duži niz godina sarađuju na proučavanju srednjovjekovnih tvrđava. U okviru saradnje, u fokusu arheoloških istraživanja našao se arheološki lokalitet “Marijin grad” odnosno Vrbaški grad smješten tri kilometra od Gornjih Podgradaca prema Mrakovici.
Ovih dana na lokalitetu Vrbaškog grada arheolozi Dušan Kojić iz Zavičajnog Muzeja Gradiška i Uglješa Vojvodić iz Arheološkog instituta Beograd započeli su iskopavanja u okviru projekta koji je pokrenuo Zavičajni muzej Gradiška, a koji je podržan od strane Grada Gradiška i Ministarstva prosvjete i kulture Republike Srpske.
“Dokumenti svjedoče da je Vrbaški grad bio značajan administrativni centar na ovim prostorima. Grad se pominje već sredinom 13. vijeka pa sve do pada ovih krajeva pod Osmanlijsku vlast. Grad je služio za kontrolu cijele nekadašnje Župe Vrbaške, dijela istočne Kozare i cijelog Lijevče polja i bio je teško osvojiv čemu svjedoče dokumenti Ugarske vlasti koja ga je u svoje vrijeme pokušavala osvojiti”, istakao je Dušan Kojić.
On je dodao da im je želja da ovim istraživanjem dokažu gdje je bio ulaz u Vrbaški grad, koliko je imao kula i kako je izgledala unutrašnjost utvrđenja. Danas, na lokalitetu je vidljiv samo zapadni bedem tvrđave i donžon kula.
Uglješa Vojvodić iz Arheološkog institute u Beogradu ističe da će se istraživanjem Vrbaškog grada utvrditi koji su dijelovi utvrđenja bili korišteni i u kom periodu, te da li je utvrđenje nastalo u jednom vremenu ili je imalo dogradnje.
“Proučavanje tvrđava nam je važno zbog proučavanja lokalnog sistema odbrane i bezbjednosti prostora, ali i zbog proučavanja uloge utvrđenja u širem sistemu funkcionisanja koji je bio osmišljen za zaustavljanje nadora Osmanlija na ove prostore”, rekao je Vojvodić.
Vrbaški grad, u narodu je poznat kao grad Marije Terezije. Ovaj naziv je samo narodno vjerovanje da je ovo bio grad austrijske carice jer je istorija dokazala da je utvrđenje mnogo starije.
Gradiški arheolog Milan Đurđević je 1981. godine započeo istraživanja Vrbaškog grada i tada je izneo tezu da je Vrbaški grad naziv dobio po rječici Vrbaškoj, da se grad prvi put pominje 1256. godine i da su ga 1537. godine osvojile i srušile Osmanlije.
Izvor: RTVG