Naslovna Info Gradiška ČUVA ISTORIJU KRAJA: Izgradio crkvu, a sada planira spomenik Karađorđu

ČUVA ISTORIJU KRAJA: Izgradio crkvu, a sada planira spomenik Karađorđu

GRADIŠKA – Na Gaju u Mašićima kod Gradiške, pored crkve brvnare i crkvene zgrade izgrađenih ličnim novcem, Stevo Stojnić iz ovog sela odlučio je da na istom mjestu podigne spomenik Mašićkoj buni i voždu Karađorđu Petroviću.

Mašićka buna bila je srpska pobuna protiv turske vlasti u Bosanskom pašaluku, koja se desila 1806. godine u selu Mašići u okolini Gradiške.

Ovaj događaj više od dva vijeka nadahnjuje istoričare, ali i mještane, koji čuvaju legende i svjedočanstvo o tom događaju.

– Mašićka buna predstavlja prvi ustanak srpskog stanovništva protiv Osmanskog carstva na prostoru Bosanske krajine. Buna je veoma brzo ugušena, a njene vođe ubijene ili protjerane – navode istoričari.

Ustanak

Vijest o ustanku ubrzo se proširila širom Bosanske Krajine. To je bio nagovještaj i putokaz Bosansko-hercegovačkog ustanka, koji je 1878. godine donio slobodu čitavom narodu.

Ovdje je Karađorđe Petrović pronašao jatake, spremne za borbu protiv viševijekovnog zavojevača. To su bili knez Milutin Blagojević i sveštenik Jovičić, čije ime istoričari ne navode.

Na obližnjem izvoru, vrelu Radosavac, u Mašićima oni su sazvali i organizovali ustanike. Vrelo je tada u narodu prozvano Radosavac, po Milutinovom sinu Radosavu, kojeg su Turci, koji su za nekoliko dana ugušili bunu, uhvatili i nabili na kolac, zajedno sa još 16 ustanika. Među njima su bili sveštenik i seoski knez.

Dio pobunjenika pobjegao je u Kozaru, a potom su prešli Savu i u blizini Nove Gradiške osnovali novu naseobinu, kojoj su dali ime Mašići.

Stanovnici lijevčanskog sela Mašići, generacijama, s koljena na koljeno pronose priču o buntovnim precima, koji su se prvi pobunili protiv Osmanskog carstva i podigli ustanak.

– Ovdje su tragovi naših predaka, odavde su krenuli hrabri Mašićani u borbu sa slobodu svoga naroda. Njihova žrtva je golema. O tome se pronosi priča generacijama i na tome usmenom predanju odrasle su mnoge generacije. Učesnici Mašićke bune protiv Turaka zaslužili su počast u formi spomenika – kazao je Stojnić za Srpskainfo, pohvalivši saradnju i pomoć gradske uprave Gradiška.

Zavjet

On je prethodno izgradio drvenu crkvu na Gaju, uzvišenju s kojeg se vide široko Lijevče polje, prvi kozarski brežuljci i planinski visovi.

– Na groblju pored crkve je nekoliko starih nadgrobnih spomenika koji svjedoče o ustanicima, o našim precima koji su živjeli u teškim vremenima. Oni su se, nošeni patriotizmom, na tradicijama i mitovima kosovskih junaka, borili za nacionalni identitet – podsjeća Stojnić, objašnjavajući motive koji su ga podstakli da podigne spomenik Mašićkoj buni, trajno obilježje na prkos i patnju Mašićana.

– Želim da mlade generacije čuvaju uspomenu na Mašićku bunu, koja je krupnim slovima upisana u slavnu srpsku istoriju. Spomenik treba da bude mjesto okupljanja i upoznavanja s djelima slavnih predaka. Veoma sam srećan, kao i cijela moja porodica, zato što će spomenik zasigurno svjedočiti i o svome neimaru, mada to nije moj primarni cilj – smatra Stevo Stojnić, ugledni mještanin Mašića, uspješan privatni preduzetnik i inženjer koji se u najplemenitijem maniru vratio u svoje selo.

On je prije dvadesetak godina u Mašićima izgradio Drvnu industriju, zaposlio omladinu iz svoga sela i okoline, te inicirao više društvenih akcija.

– To je moj zavjet, poruka mladima da znaju i čuvaju svoju istoriju. Ona se ponavlja i zato nemamo pravo da je zaboravimo – rekao nam je Stojnić, neimar iz Mašića i čuvar sjećanja na važne događaje iz istorije.

Istorijski fakti

Po pisanju Stojana Bijelića, hroničara Banjaluke i Bosanske krajine, Mašićku bunu pojedini istoričari povezuju s početkom djelovanja Jovana Jančića. Bijelić je tridesetih godina 20. vijeka o tome objavljivao članke u “Vrbaskim novinama”.

On navodi da je 1806. godine izbila buna u Mašićima, najvećem selu pod planinom Kozarom. Prema tom izvoru iz 1933. godine, Karađorđe je namjeravao da pobuni Bosansku krajinu i stupi u kontakt s francuskim generalom Marmonom, koji je u to vrijeme zauzeo susjednu Vojnu krajinu.

Međutim, Karađorđevi jataci nisu bili sposobni za ovaj poduhvat, zato što je narod bio veoma siromašan i bez oružja. Izuzetak su bili Mašići, zbog boljeg materijalnog položaja od okoline. Kozara je pružala pogodno utočište za skrivanje, a Sava za prebjeg u Austriju u slučaju neuspjeha.

Izvor: Srpska info / Milan Pilipović

Pratite nas i na društvenim mrežama FacebookInstagram i Youtube i preuzmite besplatnu Android aplikaciju Moja Gradiška“.